/ altında yer alan her bir dizinin sistemin işleyişince bir payı vardır.
Linux’taki Temel Dizinler
Linux’ta bütün dosyalar ve dizinler / dizininin altında bulunur. /, dosya sisteminin başladığı en üst noktadır. (Root’un ev dizini ile karıştırmamak için buraya kök dizin diyorum)
/bin
Sistemin temel komutlarının bulunduğu dizindir. ls, cp, mv, rm ve cat gibi sık kullandığımız komutlar burada bulunur.
Eskiden /usr dizini ayrı bir diskte ya da network’te bulunabiliyordu. Bilgisayar açıldığında bu disk henüz sisteme bağlanmamış olabilirdi. Fakat sistemin açılışa devam edebilmesi ve diğer diskleri bağlayabilmesi için bazı temel komutlara ihtiyacı vardı. Bundan ötürü gerekli komutlar, sistem açıldığı anda ulaşılabilen /bin dizininde tutuluyordu.
/bin : Sistem açılırken ihtiyaç duyulan temel komutlar
/usr/bin : Sistem açıldıktan sonra kullanılabilecek diğer komutlar
Günümüzde her iki dizin de aynı diskte bulunabildiğinden böyle bir problem kalmadı, geriye dönük uyumluluk problemleri çıkmasın diye devam ediliyor (belki eskiden yazılmış bur program /usr/bin’i arayabilir… )
/boot
Sistemin açılması için gereken dosyalar burada bulunur. Linux çekirdeği ve sistem açılırken kullanılan başlangıç dosyaları bu dizinde yer alır.
Bu nedenle /boot altında ne işe yaradığını bilmediğimiz bir dosyayı silmememiz gerekir. Burada yapılan yanlış bir işlem sistemin açılmamasına neden olabilir.
Not: /boot dizini ayrı bir partition üzerinde tutulabilir. Bunun sebebi GRUB’un Linux çekirdeği ve açılış için gerekli diğer dosyalara, kök dosya sisteminin yapısından bağımsız olarak erişebilir olması içindir. Ardından çekirdek yüklenir ve kök dosya sistemi bağlanarak sistem açılışına devam edilir.
/dev
Linux’ta aygıtlar dosyalar aracılığıyla temsil edilir. Diskler, disk bölümleri, terminaller ve bazı sanal aygıtlar /dev dizini altında gösterilir.
Ekran görüntüsünde gördüğümüz üzere dosya izinlerinin başına farklı olarak kimi dosya için c kimisi için de b karakteri kullanılmaktadır.
c, veriyi sırayla akış hâlinde ileten karakter aygıtlarını (mesela terminal) ; b ise veriyi bloklar hâlinde okuyup yazan disk gibi depolama aygıtlarını gösterir .
Buradaki dosyalar normal dosyalar gibi veri saklamaz. Çekirdeğin aygıtlarla iletişim kurabilmesi için birer erişim noktası görevi görürler.
/etc
Sistem genelinde geçerli olan yapılandırma dosyaları çoğunlukla burada bulunur (Kimi uygulamalar yapılandırma dosyalarını buralarda bulundurmayadabilir) .
Kısacası /etc altında genellikle programların kendileri değil, programların ve sistemin nasıl davranacağını belirleyen dosyalar bulunur.
Not: Burada bazı yapılandırma dosyalarının yanında sonu .d ile biten dizinler bulunur. sudoers.d ve rsyslog.d bunlara örnek gösterilebilir.
Bu dizinler, ana yapılandırma dosyasını doğrudan değiştirmeden ek ayarlar tanımlayabilmek için kullanılır.
Sonu .d ile biten her dizin kendiliğinden okunmaz. İlgili uygulamanın bu dizindeki dosyaları okuyacak şekilde hazırlanmış olması gerekir (include ettirilmesi gerekir)
/home
Normal kullanıcıların kişisel dizinleri genellikle /home altında bulunur.
Bir kullanıcının ev dizini doğrudan /home dizini altında olmak zorunda değildir, herhangi bir dizinde kullanıcının ev dizini olarak belirlenebilir.
Her kullanıcının kendisine ait bir ev dizininin bulunması, kullanıcıların kişisel dosyalarının ve ayarlarının birbirinden ayrılmasını sağlar.
/opt
Sisteme sonradan eklenen bazı programların kendi dosyalarını toplu halde bulundurabildiği dizindir. opt ifadesi optional anlamına gelir.
Özellikle üçüncü taraf yazılımlar çalıştırılabilir dosyalarını, kütüphanelerini ve ihtiyaç duyduğu diğer dosyaları /opt altında kendilerine ait tek bir dizinde tutabilir.
Örneğin bir program /opt/yeniprogram altına kurulduğunda, programa ait dosyalar sistemin farklı dizinlerine dağılmak yerine büyük ölçüde burada bir arada bulunabilir.
Ancak sisteme sonradan kurduğumuz her programın mutlaka /opt altında bulunması gerekmez. Bu durum programın nasıl paketlendiğine ve hangi yöntemle kurulduğuna göre değişebilir.
/proc ve /sys
Bu dizinlerin içerisindeki dosyalar fiziksel olarak diskte tutulmaz. Sistem çalışırken kernel tarafından biz okumak istediğimiz zaman oluşturulurlar.
/proc, çalışan prosesler ve sistemin o anki durumu hakkında bilgi verir. Bellek kullanımı, işlemci bilgileri ve çalışan prosesler burada görüntülenebilir.
/sys ise sistemde bulunan aygıtlar ve bu aygıtların kullandığı sürücüler hakkında bilgi verir. Kernel, donanımları kullanıcı alanına bu dizin üzerinden gösterir. Daha okunası bir bölümdür.
/root
/root, sistem yöneticisi olan root kullanıcısının ev dizinidir.
Normal kullanıcıların ev dizinleri /home altında bulunurken root kullanıcısının ev dizini ayrı olarak /root altında tutulur.
Normal kullanıcıların bu dizine erişimi genellikle yoktur.
/sbin
Sistem yönetimiyle ilgili komutlar geleneksel olarak bu dizinde bulunur. Diskleri, dosya sistemlerini, ağı veya sistem servislerini yönetmek için kullanılan bazı komutlar buna örnek gösterilebilir.
Buradaki komutların çoğu sistem yöneticileri tarafından kullanılır. Ancak “normal kullanıcılar /sbin altındaki komutları hiç çalıştıramaz” demek doğru olmaz.
Normal bir kullanıcı komutu çalıştırabilir fakat yapılacak işlem root yetkisi gerektiriyorsa izin hatası alır.
Güncel dağıtımlarda /sbin çoğunlukla /usr/sbin dizinine yönlendiren sembolik bağlantıdır
Bu davranış kullandığımız dağıtıma göre değişebilir.
/srv
Sistemin sunduğu servislerin dışarıya sağladığı veriler bu dizinde tutulabilir. srv ifadesi service anlamına gelir.
Burada servisin kendisinden ziyade, servisin kullanıcıya veya başka sistemlere sunduğu veriler bulunur.
Böylece servisin sunduğu veriler; programın kendisinden, yapılandırma dosyalarından ve günlük kayıtlarından ayrılmış olur.
Fakat internet sitesi dosyalarının mutlaka /srv/www altında bulunması gerekmez. Bazı dağıtımlar ve web sunucusu yapılandırmaları bunun yerine /var/www dizinini kullanabilir. Bu nedenle /srv dizininin boş olması da normaldir.
/tmp
Programların ve kullanıcıların geçici olarak ihtiyaç duyduğu dosyalar burada tutulur.
Örneğin bir program çalışırken geçici bir dosya oluşturabilir ve işi tamamlandığında bu dosyayı silebilir.
/tmp altındaki dosyaların ne zaman temizleneceği kullanılan dağıtıma ve sistem yapılandırmasına göre değişir. Örneğin debian’da her reboot’ta dosyalar silinirken rocky’de dosyalar 10 gün kullanılmadığında siliniyor.
/usr
Sistemde bulunan programların, kütüphanelerin ve ortak dosyaların büyük bir bölümü /usr altında bulunur.
Programlar bu kısmı bir kök gibi görerek programlarını burada bulundururlar.
/usr/share altında mimariden bağımsız ortak dosyalar ve belgeler bulunabilir.
/var
Sistem çalıştıkça sürekli değişen veya büyüyen dosyalar burada tutulur. var ifadesi variable, yani değişken anlamına gelir.
/var/log altında sistemin ve servislerin oluşturduğu günlük kayıtları bulunur. Bir servisin neden çalışmadığını araştırırken bakacağımız yerlerden biri burasıdır.
/var/cache programların oluşturduğu önbellek dosyalarını tutar. /var/lib altında uygulamaların çalışma sırasında kullandığı bağımlılıklar bulunabilir.
/var/spool yazdırma veya e-posta gibi sırada bekleyen işleri tutabilir. /var/tmp ise geçici dosyalar için kullanılır fakat buradaki dosyalar genellikle /tmp altındaki dosyalardan daha uzun süre korunur (kullandığım her iki dağıtımda – rocky ve debian – /var/tmp altındaki dosyaları reboot sonrası silmedi)